Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” adlı eser, kültürel mirasın herkes için anlaşılır ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ile Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlanan yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişimle sınırlı görmüyor.

Kitap, engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerindeki yerini merkeze alıyor. Müze yöneticileri, turizm profesyonelleri, eğitimciler, mimarlar, şehir plancıları ve kamu politikası uzmanları için başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Uluslararası Katkılarla Hazırlanan Disiplinlerarası Bir Çalışma

TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin çıktıları arasında yer alan çalışma, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitesini geliştirmeyi hedefliyor. Uluslararası araştırmacıların katkısıyla hazırlanan eserde kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.

Teknoloji ve Kurumsal Uygulamalar

Kitapta; kültürel miras turizminde erişilebilirlik, dijital hikâye anlatıcılığı, kapsayıcı eğitim ve çok duyulu müze tasarımı gibi konular ele alınıyor. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, oyun temelli erişilebilirlik uygulamaları ve çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına yönelik örnekler inceleniyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kapsayıcı müze politikaları da eserin kapsamında yer alıyor.

Yayın, kapsayıcılığın ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar ve dijital içeriklerle de ilişkili olduğunu gösteriyor.

“Erişim Tek Başına Yeterli Değil”

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre mirasın değeri, bireylerin fiziksel, duyusal ya da ekonomik koşullarından bağımsız olarak ona erişebilmesi, yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle artıyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde, müzeye girebilmenin ya da dijital içeriğe ulaşabilmenin, bireyin kültürel anlatılarda temsil edildiği anlamına gelmediğini belirtiyor. Çınar, yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzlerin erişimi genişletebileceğini, ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını vurguluyor. Değerin, tasarım biçimine, temsil edilen deneyimlere ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılımına bağlı olduğunu ifade ediyor.